‘Leading with the Heart’
De relatie tussen Coach K en Gevend Leiderschap
Dat is de centrale boodschap van Leading with the Heart van de legendarische basketbalcoach Mike Krzyzewski, beter bekend als Coach K. Jarenlang was hij de succesvolle coach van Duke University en het Amerikaanse nationale basketbalteam. Volgens Coach K ontstaat een succesvol team niet doordat je de beste spelers bij elkaar zet. Een succesvol team ontstaat wanneer mensen elkaar vertrouwen, verantwoordelijkheid nemen en bereid zijn iets voor elkaar te doen. Precies daar raakt zijn gedachtegoed aan Gevend Leiderschap.
Geven betekent niet dat je altijd aardig bent
Leiden vanuit je hart klinkt misschien zacht. Alsof je als leider vooral begripvol moet zijn, iedereen tevreden moet houden en conflicten moet vermijden. Coach K laat juist het tegenovergestelde zien. Omdat hij om zijn spelers geeft, spreekt hij hen aan. Omdat hij in hen gelooft, stelt hij hoge verwachtingen. Omdat hij wil dat zij groeien, vertelt hij hun soms precies wat ze op dat moment liever niet willen horen. Dat is ook de kern van Gevend Leiderschap.
Geven is niet hetzelfde als pleasen. Een Gevend Leider probeert niet voortdurend aardig gevonden te worden. Die geeft medewerkers wat zij nodig hebben om verder te komen. Soms is dat aandacht. Soms vertrouwen. Soms ruimte. En soms een eerlijk en stevig gesprek. Werkelijk betrokken zijn betekent niet dat je alles goedvindt. Het betekent dat je de ander belangrijk genoeg vindt om eerlijk te zijn.
Vertrouwen begint bij de leider
Coach K noemt vertrouwen een van de belangrijkste voorwaarden voor een sterk team. Teamleden moeten weten dat hun leider eerlijk is, afspraken nakomt en achter hen blijft staan wanneer het moeilijk wordt. Vertrouwen ontstaat echter niet doordat een leider zegt: “Je kunt mij vertrouwen.” Het ontstaat in het dagelijks gedrag.
Kom je terug op een afspraak? Luister je werkelijk als iemand iets vertelt? Geef je fouten toe? Blijf je naast een medewerker staan als iets misgaat? Of wijs je vooral naar de ander wanneer de resultaten tegenvallen? Een leider ligt voortdurend onder een vergrootglas. Medewerkers letten niet alleen op wat je zegt, maar vooral op wat je doet. Ze voelen het verschil tussen oprechte aandacht en een aangeleerde managementtechniek. Daarom begint Gevend Leiderschap bij de keuze van de leider om de knop op geven te zetten (zonder te pleasen). Niet af en toe, wanneer het goed uitkomt, maar juist wanneer de druk toeneemt.
Maak mensen niet afhankelijk van jou
Sommige leiders voelen zich belangrijk wanneer medewerkers voortdurend bij hen aankloppen. Zij hebben op iedere vraag een antwoord en lossen ieder probleem zelf op. Dat lijkt behulpzaam, maar het maakt mensen uiteindelijk afhankelijk. Coach K zag het als zijn taak om spelers voor te bereiden op de momenten waarop zij zelf moesten handelen. Tijdens een wedstrijd kon hij niet bij iedere beweging ingrijpen. De spelers moesten leren kijken, beslissen en verantwoordelijkheid nemen. Dat geldt precies ook zo in organisaties.
Een Gevend Leider neemt niet voortdurend het stuur van medewerkers over, integendeel. Die helpt hen juist om zelf te leren sturen. Door vragen te stellen. Door ruimte te geven. Door fouten niet direct af te straffen, maar te gebruiken om te leren. De vraag is niet: “Hoe zorg ik ervoor dat mijn medewerkers precies doen wat ik zeg?” De betere vraag is: “Hoe help ik mijn medewerkers om zelf goede keuzes te maken?”
Autonomie betekent niet dat je mensen aan hun lot overlaat. Het betekent dat je hen voorbereidt, vertrouwen geeft en beschikbaar blijft wanneer dat nodig is.
Een team is meer dan een verzameling talenten
Een van de bekendste beelden uit Leading with the Heart is dat van de vijf vingers die samen een vuist vormen. Iedere vinger staat voor een belangrijke kwaliteit: communicatie, vertrouwen, collectieve verantwoordelijkheid, betrokkenheid en trots. Los van elkaar kunnen de vingers iets betekenen. Maar samen ontstaat kracht.
In organisaties spreken we gemakkelijk over teams. Toch zijn veel teams vooral groepen mensen die toevallig op dezelfde afdeling werken. Iedereen heeft zijn eigen taken, zijn eigen targets en zijn eigen belangen. Een Buitengewoon Team (een van de aandachtsgebieden van Gevend Leiderschap) ontstaat pas wanneer mensen zich verantwoordelijk voelen voor meer dan hun eigen werk. Wanneer zij elkaar helpen zonder eerst te vragen wat het hun oplevert. Wanneer succes niet alleen persoonlijk wordt gevierd en tegenslag niet direct bij een ander wordt neergelegd. Daarvoor is een leider nodig die niet alleen stuurt op individuele prestaties, maar actief investeert in verbinding. Een leider die mensen leert elkaar op te zoeken, waardering uit te spreken en moeilijke onderwerpen gezamenlijk te bespreken.
Teamgevoel ontstaat niet tijdens het jaarlijkse teamuitje, tijdens de vrijdagmiddagborrel of het sluitdrankje, het wordt vooral iedere dag opgebouwd in kleine momenten.
Plezier is geen bijzaak
Coach K begreep bovendien dat presteren en plezier geen tegenpolen zijn. Juist in een omgeving waarin veel wordt gevraagd, hebben mensen energie, humor en ontspanning nodig. Dat betekent niet dat werk voortdurend leuk moet zijn. Ook in sterke teams zijn er teleurstellingen, spanningen en lastige gesprekken. Maar plezier helpt mensen om spanning los te laten, creatief te blijven en zich met elkaar verbonden te voelen.
Binnen Gevend Leiderschap is spelen en plezier een serieus aandachtsgebied. Als Gevend Leider besteed je substantieel aandacht aan het faciliteren van spelen en plezier maken. Om te lachen met klanten, gasten, bewoners, bezoekers, patiënten en collega’s. Om samen successen te vieren. Om het werk en situaties lichter te maken in plaats van zwaarder. De leiders bepalen voor een groot deel de emotionele temperatuur van het team.
Leiderschap is voelbaar
Misschien is dat wel de belangrijkste les uit Leading with the Heart: leiderschap is niet alleen zichtbaar in beslissingen. Het is vooral voelbaar in de manier waarop mensen worden behandeld. Voelen medewerkers zich veilig genoeg om iets te zeggen? Ervaren zij vertrouwen om initiatief te nemen? Krijgen zij ruimte om zelfstandig te worden? Voelen zij waardering en respect? Maken zij werkelijk deel uit van een buitengewoon team? En is er, naast alle doelen en verantwoordelijkheden, ook echt ruimte voor plezier? Dat zijn de zes aandachtsgebieden van Gevend Leiderschap. Dagelijkse keuzes waarmee een leider laat zien: jij doet ertoe, ik geloof in jouw mogelijkheden en wij doen dit samen.
Leidinggeven vanuit het hart betekent niet dat je je hoofd uitschakelt. Het betekent dat je resultaten niet los ziet van relaties. Dat je begrijpt dat mensen geen middelen zijn om doelen te bereiken, maar dat doelen worden bereikt doordat mensen kunnen groeien en tot bloei komen.
Managing Director
Letsgoactive training groep
